10 Soruda TIMSS Nedir?

Çevremizde sürekli PISA ve TIMSS gibi sınavlarda ülkemizin düşük notlar aldığını duymaktayız. Yazımızda TIMSS nedir? Ne amaçla yapılır? Ve bize bu sonuçlar ne anlatmaktadır? Bu soruların cevaplarını vermeye çalışacağız.

1) TIMSS Nedir?

Uluslararası Matematik ve Fen Eğilimleri Araştırması (Trends in International Mathematics and Science Study) TIMSS, “Uluslararası Eğitimsel Başarıyı Değerlendirme Birliği (IEA)” tarafından yapılan ülkelerin eğitim sistemini izlemeyi amaçlayan değerlendirme sınavıdır.  TIMSS uygulamasının merkezi ABD`nin Boston şehrindeki TIMSS Uluslararası Çalışma Merkezi ve Hollanda`nın Amsterdam şehrindeki Uluslararası Eğitim Başarılarını Değerlendirme Kuruluşu (IEA) Yürütme Merkezi`dir. Ülkemizde ise TIMSS uygulamaları Milli Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü (YEĞİTEK) altındaki “Ölçme, Değerlendirme ve Yerleştirme Grup Başkanlığı” tarafından yürütülmektedir.

2) TIMSS Ne Amaçla Yapılır?

TIMSS tüm dünyada 4. ve 8. sınıflarda matematik ve fen başarısını ölçmenin yanı sıra, öğretim programlarının ne derece uygulandığını belirlemeyi ve iyi uygulamaları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Ayrıca kimi araştırmacılara göre gelişmiş ülkelerin yatırımlarını yönlendirmesi ileriki dönemlerde hangi ülkelere yatırım yapabileceğini belirlemek amacıyla TIMSS verilerinin de kullanıldığı belirtilmektedir.

3) TIMSS hangi Yıllarda Yapılır? Kaç Ülke Katılıyor?

TIMSS; ilk olarak 1995 yılında olmak üzere dört yılda bir uygulanmaktadır. Beşinci TIMSS değerlendirmesi olan TIMSS 2011`e toplam 63 ülkeden 600.000‟den fazla öğrenci katılmıştır.

4) TIMSS Sınavının Kapsamı Nedir?

TIMSS 4 ve 8.sınıflarda öğrencilerin matematik ve fen bilimleri alanlarında performanslarını ölçmeye yönelik maddelerin bulunduğu başarı testleri geliştirmiştir.

5) Sınav Kimlere Uygulanır?

TIMSS'te katılımcı ülkeler eğitim sistemlerindeki ihtiyaçları ve politika önceliklerini göz önüne alarak 4. sınıf, 8. sınıf ya da her iki sınıf düzeyinde değerlendirmeye katılabilirler. Uygulama tarihinde 4. sınıf öğrencilerinin yaş ortalaması 9,5; 8. sınıf öğrencilerinin yaş ortalaması en az 13,5 olmalıdır. Ülkemizde örgün eğitime kayıtlı olan 4 ve 8.sınıf öğrencilerinin bulunduğu tüm ilkokul ve ortaokulların araştırma örnekleminde bulunma olasılığı vardır. TIMSS örneklem planı doğrultusunda, ülkemizdeki 4 ve 8. sınıfların bulunduğu tüm ilkokul ve ortaokulların listesi ÖDSGM tarafından hazırlanmakta ve bu listeden uygulamanın yapılacağı okullar IEA tarafından tesadüfî (seçkisiz) olarak belirlenmektedir. Daha sonra örneklemdeki okullardan hangi şubelerin uygulamaya katılacağı ÖDSGM tarafından özel bir yazılımla yine tesadüfî biçimde belirlenmektedir.

6) TIMSS Sınavının Soru Türleri Nelerdir?

TIMSS değerlendirmesinde çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular kullanılmaktadır. Çoktan seçmeli sorular dört seçeneklidir ve bir doğru cevabı vardır. Her birçoktan seçmeli sorunun doğru cevabı 1 puandır. Yanlış cevaplar doğru cevapları etkilememektedir. Açık uçlu sorularda ise, öğrenci kendi cevabını oluşturmaktadır. Bu soru türünde öğrenciler açıklama yaparlar, cevaplarını sözel ya da sayısal olarak desteklerler, şekiller çizerler ya da verileri kullanırlar. Açık uçlu sorular, her bir soru için geliştirilen puanlama anahtarları ile değerlendirilmektedir. Ayrıca katılımcı öğrencilere okul, öğretmen, öğrenci ve ev anketleri uygulanmaktadır. 

7) TIMSS Sınavında En Başarılı Ülkeler Hangileri?

2011 verileri ve 8. Sınıf sonuçlarına baktığımızda fen ve matematik başarılarına göre;

8) Türkiye`nin TIMSS Sınavındaki Yeri Nedir?

Türkiye ilk kez 1999 yılında katıldığı TIMSS uygulamalarına, 2007 ve 2011 yıllarında da katılarak üç kez bu sınava dâhil olmuş 2003 yılında gerçekleştirilen uygulamaya ise katılmamıştır. Türkiye 1999 ve 2007 uygulamalarına sadece 8. Sınıf düzeyinde katılırken 2011 TIMSS uygulamasına ise hem 4. sınıf hem de 8. Sınıf düzeyinde katılmıştır.

Sonuçlara bakıldığında Ülkemizin 1999, 2007 ve 2011 de hem matematik hem de fen ortalamalarının genele ortalamanın altında olduğu görülmektedir. Türkiye, elde ettiği performanslarla hem matematik hem de fen alanlarında en fazla artış gösteren ülkeler arasında yer almaktadır. Ancak toplam sıralamaya bakıldığında Türkiye`nin elde ettiği sonuçların pekte iç açıcı olmadığı görülmektedir.

2007 TIMSS uygulaması ile birlikte ortalama puan düzeyini 500 olarak belirleyerek bu puanın üst ve altı için yeterlik düzeyleri oluşturmuştur. Buna göre Matematik ve Fen alanlarında 625 ve üzeri puan aralığı “ileri düzey”, 550 ve üzeri puan aralığı “üst düzey”, 475 ve üzeri puan aralığı “orta düzey” ve 400 ve üzeri puan aralığı ise “düşük düzey” olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlamaya göre ülkemiz fen ve matematik ortalamalarının orta düzeye yetişemediği görülmektedir.

9) TIMSS Sınavında Kimler Başarılı Oluyor?

Öğrencilerin TIMSS test maddelerine doğru yanıt verebilmek için, öğretim programlarında bulunan içeriğe aşina olmanın yanı sıra bazı bilişsel becerilere sahip olmaları gerekmektedir. Bu becerilerin doğru şekilde tanımlanması, doğru bir değerlendirme yapılabilmesi için son derece önemlidir. Öğrencilerin seviyelerinin ölçülebilmesi için, içerik alanlarının yanı sıra bilişsel becerilerin de ölçülmesi gerekir. Bilişsel boyutta maddeler bilme (knowing), uygulama (applying) ve akıl yürütme (reasoning) olarak 3 bilişsel alanda gruplanmıştır. Uygulamada içerik alanların tümüne yönelik, bu bilişsel alanlarda maddeler bulunmaktadır. Özellikle, daha üst bilişsel alanlar olarak kabul edilebilecek olan uygulama ve akıl yürütme alanlarına yönelik daha çok madde bulunmaktadır.

10) TIMSS Sınavında Ülke Başarı Puanımızı Nasıl Arttırabiliriz?

Aslında bu sorunun kesin bir cevabı yok ancak alanda yapılan araştırmalar; öğrenci özellikleri, aile özellikleri, okul- öğretmen özellikleri, eğitim sistemi ve ekonomi boyutlarının TIMSS sınavında elde edilen sonuçları etkilediğini göstermektedir.  

Öğrenci özellikleri; Evdeki eğitim kaynakları ve ebeveyn desteği, öğrencinin eğitim hedefinin yüksek olması ve öğrencinin okul yaşamını ailesi ile paylaşma sıklığı öğrencilerin fen başarılarını olumlu etkilemektedir.

Aile özellikleri: Anne ve babanın eğitim düzeyinin yüksek olması öğrencilerin başarısını arttırmaktadır.

Öğretmen özellikleri: öğretmenin iş doyumu, öğretmenin derste bilgisayar kullanımı ve öğretmenin bilgi teknolojileri üzerine almış olduğu hizmet içi eğitim indeksleri öğrencilerin fen başarı puanlarına istatiksel olarak anlamlı ve pozitif etki yapmaktadır.  Bununla beraber öğretmenlerin hizmet süresi, öğrenim durumu, lisans eğitim alanı, iş doyumu, ders işlerken bilgisayar kullanımı, işbirliği yapması, sınıfa ilgi çekici materyal getirmesi, fen dersi için hazırlanmış yazılım kullanması,  mesleki gelişim eğitimi (fen konuları, fen eğitimi/öğretimi, fen dersi program geliştirme, bilgi teknolojilerinin fen dersinde kullanımı) etkili olduğu söylenebilir.

Eğitim sistemi: bu konuda da çok farklı görüşler bulunmakla beraber, soran sorgulayan, araştıran, problem çözme yeteneğine sahip, bilgi vermekten çok bilgi edinme yollarına olanak sağlayan, eğitim ortamlarının zenginleştirilmesine destek veren eğitim programlarının olumlu etki yaratacağı söylenebilir. 

Ekonomik boyutlar: Devletlerin eğitime aktardığı para, eğitime, okula, öğretmen ve öğrenciye verdikleri önem,  okulun gelişimine ve değişimine sağladığı destek olumlu etki yaratacağı söylenebilir.

Sonuç olarak PISA ve TIMSS gibi sınavlar eğitim hedeflerinin gerçekleştirilmesi ve eğitim kalitesinin ortaya konması amacından önem arz etmektedir. Ülkemizin geçen yıllar içerisinde elde ettiği sonuçlar pek iç açıcı sonuçlar ortaya koymamaktadır. Özellikle 2005 ve 2013 fen öğretim programları öğrencilerin araştırma, sorgulama becerilerine vurgu yapmaktadır. Ancak çeşitli araştırmalar fen ve matematik öğretmenlerinin bilgi aktarma ağırlıklı ders öğretiminden vazgeçemediklerine belirtmektedir. Yazımızın ikinci kısmında geçmiş yıllarda TIMSS sınavında sorulmuş örnek fen ve matematik soruları üzerine değerlendirmeler yapacağız.

Kaynaklar:

Abazoğlu İ. (2014). Fen Bilgisi Öğretmen ve Öğrenci Özelliklerinin Öğrenci Fen Başarısı İle İlişkisi: TIMSS 2011 Verilerine Göre Bir Durum Analizi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi

Yatağan M. (2014). Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programının Öğrenci ve Öğretmen Özelliklerine Göre Değerlendirilmesi: TIMSS 2007 ve 2011 verilerine ile Bir Durum Analizi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi

MEB TIMSS Tanıtım Kitapçığı. 2 Temmuz 2016 tarihinde https://timss.meb.gov.tr/wp-content/uploads/Tanitim_Kitapcigi.pdf adresinden erişilmiştir.

Trends in International Mathematics and Science Study. 2 Temmuz 2016 Tarihinde https://en.wikipedia.org/wiki/Trends_in_International_Mathematics_and_Science_Study#All_average_country_scores adresinden ulaşılmıştır.

Yazar Hakkında:

Dr. İsmail Dönmez
Şehit Hüseyin Gültekin Bilim ve Sanat Merkezi İlgi alanları: Fen eğitimi, STEM Eğitimi, Kodlama, Robotik Uygulamalar, Öğrenme Ortamları
ismaildonmezfen@gmail.com